Erdek tarihine adanmış bir hayat: Reşit Mazhar Ertüzün
Erdek tarihine adanmış bir hayat: Reşit Mazhar Ertüzün
Tarih: 19.4.2018 08:23:18
Ulaş Töre SİVRİOĞLU

Eylül 2017 tarihinden bu yana büyük bir telaş içindeyiz. “Bandırma ve Yakın Çevresi Tarihi” başlıklı bir derleme kitabın telaşı bu.  Haziran 2018´de, yani festival zamanında Bandırma Belediyesi tarafından basılması planlanan bu çalışmaya farklı üniversitelerden 20´den fazla akademisyen destek vermiş ve katılım göstermiş durumda. Çalışma içinde ilk kez gün yüzüne çıkacak arkeolojik ve tarihi belgeler olduğu kadar, yöremizde unutulmakta olan bir dizi değeri yeniden hatırlatan pasajlar da mevcut. Bunlardan biri de bölgemize büyük hizmetleri olduğu halde artık unutulmaya yüz tutmuş olan Erdek eski kaymakamı Reşit Mazhar Ertüzün ve onun “Kapıdağı Yarımadası ve Çevresindeki Adalar” adlı çalışması….

/resimler/2018-4/18/2346174150666.jpg

Reşit Mazhar Ertüzün´ü ve çalışmalarını arkeoloji eğitimi aldığım üniversite yıllarından beri bilirim. (Kitabın üçüncü baskısını yaparak genç nesillerce tanımasını sağlayan Rahmi Akdaş´ı da burada analım) Ancak ne yalan söyleyeyim, bu kitabın asıl değerini “Bandırma ve Yakın Çevresi Tarihi” başlıklı çalışmanın içine girdiğimde fark etmiş bulunuyorum. “Bu konudan da söz etmemiştir herhalde” diye düşündüğümüz hemen her mevzudan Ertüzün´ün mutlaka haberdar olduğunu kitabı derinlemesine incelediğimizde anlamış olduk. Bu kadar da değil…

Ertüzün, hem bölge tarihi ile ilgili bulabildiği bütün kaynakları okumaya çalışmış; hem de günümüzde birçok ünlü akademisyenin düştüğü bazı hatalara da düşmeyecek kadar dikkatli ve titiz çalışmış. Örneğin, Türkiye´de “Bizans uzmanı” denilince ilk akla gelen isimlerden biri olan Işın Demirkent´in Türk Tarih Kurumu tarafından basılan “Türkiye Selçuklu Hükümdarı Sultan I. Kılıçaslan” adlı çalışmasında Kyzikos bölgesinin Selçuklular tarafından fethini anlatan bölümünde önemli hatalar yapılmış. 

/resimler/2018-4/18/2351311969293.jpg

Demirkent, kitabında Kyzikos´a dönük, biri muhtemelen 1085-1087 dolayında, diğeri ise 1113´teki iki ayrı Selçuklu seferini birbirine karıştırmış hatta ilk seferin lideri –sonradan din değiştirerek Hıristiyan olan- İlhan adlı Türk komutanıyla 1113´teki seferin lideri olan Emir Muhammed´in aynı kişi olduklarını sanmış. Oysaki bu bilgilerin kaynağı olan Bizans tarihçisi Anna Kommena´nın eserinde mezkûr iki seferin bambaşka olaylar olduğu açıkça belirtilmekte.

Nitekim Ertüzün´ün çalışmasında da Anna Kommena´dan yapılan alıntıların hatasız biçimde yer aldığı görülmekte. Yine gerçekten büyük bir Osmanlı tarihçisi olan N. Jorga´nın da Osmanlı Tarihi´nde Kyzikos´u Türkler adına üçüncü kez fetheden Emir Muhammed ile Selçuklu Sultanı Muhammed Tapar´ı karıştırması da Ertüzün´ün çalışmasında rastlamadığımız türden önemli bir hata.

/resimler/2018-4/19/0001180574574.jpg

Bir örnek daha verelim. Yine Türk Tarih Kurumu tarafından yayınlanan Z. Günal Öden´in “Karesi Beyliği Tarihi” adlı çalışmasının başlangıç bölümünde yazar, Karesi Beyliği´nin kurucularından olan ve Yunanca Kalemes olarak adlandırılan Kalem Bey´in izini sürerken Marmara Bölgesi´nde “Kalem” ismi geçen yerlerin bu beylikle bağı olabileceğini söylemekte. Örnek olarak da “Erdek Kalemi” ilçesini göstermekte... Oysaki gerek Marmara Adası´ndaki Kalemi´nin gerekse Şahinburgaz´daki “Kalem Deresi” denilen yerin adı Karesioğullarıının Kalem Bey´iyle hiçbir ilgisi bulunmamaktadır. (Zaten Erdek ve adalar, tarihinde hiçbir zaman Karesi Beyliği´nin hâkimiyetine girmiş de değildir).

Nitekim Ertüzün´ün sözü geçen kitabında bu isimler Rumca/Yunanca kökenleriyle birlikte açıklanmışlardır  (Kalami; kamışlık anlamına gelmektedir).  Kapıdağı gibi bir coğrafyada isim analizi yaparken Ertüzün gibi mutlaka Yunanca isimlerden haberdar olmak ve kulağa Türkçe gelen her isme hemen aldanmamak gerekmekte....

/resimler/2018-4/19/0000549949067.jpg

Bu örnekler yerel tarihçilikteki dikkat ve tecrübenin ne kadar önemli olduğunu bir kez daha hatırlatmaktadır. Meslekten tarihçi ve arkeolog olmadığı için yapıtları yeteri kadar ilgi görmemiş olan Ertüzün´le ilgili ekleyeceğim bir husus daha var. O da yurt dışında Kapıdağı, Kyzikos, Erdek ve çevre adalarla ilgili tüm bilimsel çalışmalarda Ertüzün´ün kitabının referans olarak gösterilmesi.

Örneğin, 2011´de vefat eden ünlü İngiliz Eski Çağ tarihçisi Simon Price, ilk baskısı 1984´te yapılan ve Türkiye´de ise 2004 yılında yayınlanan “Ritüel ve İktidar-Küçük Asya´da İmparatorluk Kültü” başlıklı kitabında Ertüzün´ün kitabı hakkında “Kyzikos Yarımadası hakkında bugüne kadar yapılmış en derli toplu eser” demektedir.

Sevindirici bir gelişme olarak “Bandırma ve Yakın Çevresi Tarihi”adlı çalışmamıza Eski Çağ alanında katkı sunan hemen her hocamızın mutlaka Ertüzün´ün çalışmasına değindiklerini ve bu kitabı referans olarak kullandıklarını belirtelim. Öte yandan kitabın baskısı tükenmiş durumda. Bandırma, Erdek yöresinde tarih, kültür, turizm ve çevre bilincinin gelişiminde önemli bir rol oynayan bu kitap umarız yakında yeniden basılır, daha fazla sahiplenilir ve bu kitabın yöremizde kaleme alınan evrensel bir değer olduğu nihayet anlaşılır.

/resimler/2018-4/18/2355523693114.jpg

Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Reklamlar

/resimler/2018-6/14/1651406952052.gif

/resimler/2018-6/14/1717156314892.gif

/resimler/2018-6/14/1724418446949.gif

 

Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Balikesir için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
06:37 08:20 13:21 15:46 18:04 19:35
Çok Okunanlar
Çok Yorumlananlar