ORUÇ TUTMAYIN SAVM YAPIN!
Her insanın, ailesi tarafından kendine verilmiş özel bir ismi olduğu gibi ibadetlerin de onları isteyen Yaratıcı tarafından verilmiş özel isimleri vardır. İbadetler de insanlar gibi özel isimleri ile tanınır ve anlamlı olurlar. O nedenle; ibadetlerin anlamını kaybedip içinin boşalmaması için tercüme ederken tam karşılığını bulamıyorsak doğrudan doğruya Kur’an’da olduğu şekliyle kullanmamız en doğrusu olacaktır. Keşke atalarımız da öyle yapsaydı. Ama maalesef olmamış. Mesela; abdest, namaz, oruç kelimelerini ele alalım. Hiçbiri ne Kur’an’daki isimlerinin tam karşılığıdır ne de Türkçedir. Hepsi Farsçadan geçmiştir. Bu durum; Abdullah için Apo, İbrahim için İbo demek kadar abes ve isimlerin vermek istediği anlamı yok ederek başka mecralara çekecek kadar da anlamsızlığa sebebiyet vermektedir.
Ramazan ayı münasebetiyle bugün oruç kelimesini ele alalım. Böylece Kur’an’ın savm/sıyam dediği ibadete oruç denilerek, kavramın içinin nasıl boşaltıldığını ve ibadetin özünün nasıl kaybolduğunu net olarak görelim. Tabii ki bu anlayışın, Müslümanları nerelere ve nasıl savurduğunu da.
Farsçada ruze=gün demektir. Eski Türkçede R/r ile kelime başlamadığı için dedelerimizin/ ninelerimizin Ramazan yerine Iramazan, Raziye yerine Iraz dediklerini duymuşsunuzdur. Bunun için Farsçadaki ruze, Türkçeye oruç olarak geçmiştir.
Oruç; günü tutmak demektir. Nitekim Fıkıh ve İlmihal kitaplarında orucun; “Tan yerinin ağarmasından güneş batıncaya kadar yeme içme ve cinsel ilişkiden uzak durmaktır” diye tarif edildiğini görürsünüz. Onun için de orucu bozanlar arasında helal yolla kazandığınız ekmeği yemek ve suyu içmek bulunduğu halde haram yemek, hırsızlık yapmak, rüşvet almak, işe hile karıştırmak, yalan söylemek, adaleti yanıltmak, zulüm yapmak ….. gibi haramların orucu bozduğuna dair bir madde bulamazsınız. Bu durumda Muhammed (as)ın; ”Nice oruç tutan var ki, orucundan kendine kalan sadece açlık ve susuzluktur” (İbn Mace, Sıyam, 21) sözünün, nereye gittiğini düşünmek gerekmez mi?
Konuyla ilgili Kur’an’ın verdiği ise savmdır. Savm; insanın kendini tutmasıdır. Nitekim Meryem Suresinde Allah’ın Meryem annemizi rehberlik ederek yönlendirmesi tam da bu anlamı ifade eder: “Artık ye, iç, gözün aydın olsun! Eğer bir beşerle karşılaşırsan; ben Rahman’a savm adadım. O nedenle bugün hiç kimseyle konuşmayacağım, de.” (Meryem:19/26)
Olayı kısaca hatırlayalım: Genç bir kız olan Meryem’e bir erkek çocuğunun olacağı müjdelenir. Meryem; “Bana bir beşer dokunmadığı halde bu nasıl olur?” diyerek şaşkınlığını ifade eder. Bunun üzerine Allah için bunun kolay olduğu/Allah için imkansızlığın olmadığı bildirilir. Meryem, toplumdan uzakta çocuğunu dünyaya getirip de kucağındaki bebekle halk arasına çıktığı zaman insanlar; “Ailen iyi insanlardı, iyi bir ailenin evladı olarak bunu nasıl yaptın” şeklinde sorgulayıcı ve kınayıcı ifadelerle üzerine gelirler. İmtihanın büyüklüğünü görüyorsunuz değil mi? Meryem’in yerinde siz olsanız, kendinizi savunabilir misiniz? Savunsanız da anlatabilir misiniz? İşte onun için Allah; Meryem annemize kimseyi muhatap almamasını ve sadece savm etmesini/kendisini tutmasını istiyor.
Ramazan ayında iken lütfen dikkat edin ve toplumu gözlemleyin! Konuşmalarda ses tonunun yükselmesi, trafikte kargaşa, kavga ve toplumda hareketlenmenin zirve yapması, hep iftar saatlerinde olur. Sebebi çok basit. İnsanlar kendini değil günü tutmaktadır. Gün bitmek üzere ama güne paralel olarak sabırlar da tükenmek üzeredir. Hatta aç ve susuz kalan insanın midesi olduğu halde, oruç mideme vurdu diyeni duymazsınız ama oruç beynime/başıma vurdu diyenleri fazlaca görebilirsiniz.
Oruç; insanın dışındaki zaman ve şekille ilgili iken savm; doğrudan ibadeti yapan insanın kendisi ve işin özüyle ilgili bir eylemdir. Bunun için oruç tutanla savm yapan insan arasında asla mukayese edilemeyecek farkların olması kaçınılmazdır. Çünkü oruç tutan kendisini hem zamanla hem de işin şekli kurallarıyla sınırlamaktadır. Savm yapan ise; zaman ve şekli kurallara ihtiyaç bile duymayacak şekilde tamamen kendini sınırlamaktadır. O kadar ki, yanlışı/haramı/ahlaksızlığı/zulmü… söylemek ve yapmak şöyle dursun, doğruyu bile ölçülü ve ihtiyaç olduğu kadar yapmaktadır. Ayette olduğu gibi ihtiyaç yoksa ya da fayda sağlamayacaksa onu da yapmamaktadır.
Onun için oruç tutanlardan değil savm yapanlardan olmanız temennisiyle, Ramazan ayını huzur ve mutluluk içinde geçirmenizi dilerim.
-------------------------------------------------------
Zübeyir ÇÖMLEKÇİ - 20 / 02 / 2026
